Σύνταξη άρθρου: Βαλεντίνα Πλάκα

Επιμέλεια άρθρου: Κωνσταντίνος Ουρανός

 

Η ακτές στην Ελλάδα έχουν μεγάλη περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική αξία για τις ζωές μας. Μεγάλο ποσοστό των Ελλήνων ζει κοντά στη θάλασσα με αποτέλεσμα να συνδυάζει την καθημερινότητά του με το παράκτιο και θαλάσσιο οικοσύστημα. Η εργασία, η χαλάρωση, η ψυχαγωγία και η συντροφικότητα είναι μερικά από τα άμεσα αποτελέσματα αυτής της συμβίωσης.

Σε έναν πιο γενικό προσδιορισμό, ως ακτή θεωρείται η ζώνη επαφής της ξηράς με τη θάλασσα. Είναι εν ολίγοις ένα προϊόν διαρκούς ανταγωνιστικής δράσης της ξηράς και της θάλασσας που διαμορφώνεται και αποκτά συγκεκριμένα χαρακτηριστικά καθώς αλληλεπιδρούν στην πορεία του χρόνου. Η παράκτια ζώνη αποτελεί την έκφραση της δυναμικής ισορροπίας μεταξύ προσφοράς ιζημάτων από τη στεριά (λιθόσφαιρα) και διευθέτησής τους (απομάκρυνσης ή συσσώρευσης) από τη θάλασσα (υδρόσφαιρα), με τη δράση των κυμάτων και των ρευμάτων, παραγόντων που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ατμόσφαιρα.

Μια ακτή έχει πολύ μεγάλο μήκος και μικρό πλάτος, με αποτέλεσμα να γίνεται ευπρόσβλητη σε εξωτερικές διαταραχές, δηλαδή μπορεί εύκολα να προσβληθεί από κάποια πίεση. Τα οικολογικά χαρακτηριστικά της προέρχονται από την επικάλυψη των οικοσυστημάτων που χωρίζει. Έχει για παράδειγμα ενδιάμεση θερμοκρασία, υγρασία ή αλατότητα, ενώ περιλαμβάνει βιολογικά είδη τόσο του θαλάσσιου όσο και του χερσαίου περιβάλλοντος. Επίσης, στο περιβάλλον της ακτής υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλία ειδών και πυκνότητα πληθυσμών από ό,τι των γειτονικών περιοχών. Κι αυτό οφείλεται στη συγκέντρωση θρεπτικών αλάτων στη θάλασσα και στην υγρασία της ξηράς. Συνεπώς, οι ακτές σφύζουν από ζωή, δεδομένου ότι οι τροφικές συνθήκες είναι πολύ ικανοποιητικές για τους οργανισμούς.

Η μοναδικότητα των διαθέσιμων ειδών στις παράκτιες ζώνες και της χλωρίδας και της πανίδας, έρχεται αντιμέτωπη με τη συνεχή υποβάθμιση των παράκτιων ζωνών. Παρατηρείται απότομη αύξηση του πληθυσμού στις παράκτιες περιοχές και έντονη οικονομική δραστηριότητα μέσω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Ένα επιπλέον πρόβλημα, αυτό των κλιματικών αλλαγών, έρχεται να εντείνει τη μέχρι τώρα διαταραχή των ακτών.

Γενικότερα, οι Μεσογειακές ακτές, συγκρινόμενες με τις ακτές του Ατλαντικού ή του Ειρηνικού, που επίσης δέχονται σημαντικές ανθρωπογενείς περιβαλλοντικές πιέσεις είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στις αλλαγές που προκαλεί η ανθρώπινη δραστηριότητα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το σηµερινό Μεσογειακό φυσικό περιβάλλον να έχει γίνει πια σχεδόν στο σύνολό του ανθρωπογενές. Είναι σημαντικό επίσης να γνωρίζουμε πως στα όρια της ξηράς και της θάλασσας εµφανίζεται ένα πλήθος διαφορετικών οικοσυστηµάτων που παρουσιάζουν ιδιαίτερο οικολογικό και συχνά οικονοµικό ενδιαφέρον. Τα Μεσογειακά παράκτια οικοσυστήµατα αντιπροσωπεύονται κυρίως από τους υγροτόπους, τις αµµοθίνες, τις αµµώδεις ή βραχώδεις ακτές, τους θαλάσσιους κρηµνούς, τα παραλιακά δάση και θαµνώνες και τις βιοκοινωνίες νησιωτικού χαρακτήρα. Φιλοξενούν ποικίλες και σηµαντικές βιοκοινωνίες λόγω των ειδικών µικροκλιµατικών, τοπογραφικών και εδαφικών συνθηκών.

Το µεγαλύτερο µέρος της Ελληνικής ακτογραµµής διατηρεί ακόµη καλή περιβαλλοντική ποιότητα, δεδοµένου ότι κατά το παρελθόν οι οχλήσεις ήταν συνήθως µικρές και βραχυχρόνιες. Ωστόσο οι έντονες αναπτυξιακές τάσεις των τελευταίων δεκαετιων δηµιούργησαν αυξηµένες πιέσεις στο παράκτιο περιβάλλον και έχουν δροµολογήσει σε πολλές περιπτώσεις µια γρήγορη διαδικασία υποβάθµισης. Η αλόγιστη χρήση γης είναι και στη χώρα μας ένας από τους βασικούς παράγοντες υποβάθμισης των ακτών μας. Οικιστική ανάπτυξη, τουριστικές δραστηριότητες, επέκταση γεωργικών καλλιεργειών, βιομηχανία, υχθιοκαλλιέργειες και δραστηριότητες αναψυχής ασκούν πιέσεις στο φυσικό παράκτιο οικοσύστημα.

Τέλος οι διαδοχικές πυρκαγιές, συνοδευόμενες συχνά από βόσκηση των καμμένων εκτάσεων, πλάι στις ακτές, αποτελούν ένα από τους κυριότερους μηχανισμούς πίεσης.

Η «Γαλάζια Σημαία» στις Ελληνικές Ακτές

Στην Ελλάδα πολλές ακτές είναι ελεύθερης πρόσβασης. Όμως υπάρχουν και οι οργανωμένες. Στις δεύτερες μπορείς να απολαύσεις από τις πιο απλές έως τις πιο υψηλών προδιαγραφών υπηρεσίες. Δεν είναι λίγες αυτές που έχουν βραβευτεί με τη «Γαλάζια Σημαία» και ακολουθούν κάθε περιβαλλοντική προστασία.

Η «Γαλάζια Σημαία» είναι ένα παγκόσμιο (πάνω από 50 χώρες σε όλο τον πλανήτη) σύμβολο ποιότητας, το οποίο απονέμεται με αυστηρά κριτήρια σε οργανωμένες ακτές και μαρίνες, τις οποίες διαχειρίζονται παράκτιοι δήμοι, ξενοδόχοι και άλλοι φορείς, που πληρούν τα σχετικά κριτήρια. Εθνικός χειριστής του προγράμματος «Γαλάζια Σημαία» είναι η Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης (Ε.Ε.Π.Φ.), από το 1992.

Ιστός Γαλάζιας Σημαίας. Φωτογραφία από Γαλάζια Σημαία
Ιστός Γαλάζιας Σημαίας. Φωτογραφία από Γαλάζια Σημαία 

Η Ελλάδα μας κατέχει την 3η θέση παγκοσμίως ανάμεσα σε 51 χώρες, καθώς έχουν βραβευτεί με «Γαλάζια Σημαία» 395 ακτές και 9 μαρίνες. Την πρώτη θέση κέρδισε η Ισπανία και τη 2η θέση η Τουρκία.

Το υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, δια της Ειδικής Γραμματείας Υδάτων (Ε.Γ.Υ.), υποστηρίζει ενεργώς το Πρόγραμμα «Γαλάζιες Σημαίες», αναγνωρίζοντας τη συμβολή του στη βελτίωση της ποιότητας υπηρεσιών στις ακτές και μαρίνες και την προώθηση της περιβαλλοντικής εικόνας της χώρας μας.

Μερικά από τα κριτήρια του Διεθνούς Προγράμματος «Γαλάζιες Σημαίες» συνοψίζονται στις εξής τέσσερις κατηγορίες:

Α. Καθαριότητα θάλασσας και ακτής

  • Ποιότητα των νερών κολύμβησης που επιβεβαιώνεται με δειγματοληπτικούς ελέγχους, όπως ορίζεται από την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία. Τα αποτελέσματα των μικροβιολογικών αναλύσεων εμφανίζονται στο Υ.ΠΕ.Κ.Α. .
  • Μη απόρριψη στην περιοχή βιομηχανικών και αστικών λυμάτων χωρίς κατάλληλη επεξεργασία.
  • Επαρκείς κάδοι απορριμμάτων, που να αδειάζονται σε τακτά διαστήματα καθώς και ειδικοί κάδοι ανακύκλωσης.
  • Συνεχής, περιοδικός καθαρισμός της ακτής από σκουπίδια, αποτσίγαρα κ.λπ. .

Β. Οργάνωση ακτής

  • Συνεχής πληροφόρηση του κοινού για την ποιότητα των νερών κολύμβησης, με την ανάρτηση των επίσημων αποτελεσμάτων μικροβιολογικών αναλύσεων στον Πίνακα Ανακοινώσεων των ακτών.
  • Σχέδια δράσης για την αντιμετώπιση τυχόν θαλάσσιας ρύπανσης εξ ατυχήματος, με άμεση ενημέρωση του κοινού.
  • Απαγόρευση της κίνησης οχημάτων και μοτοποδηλάτων στην ακτή.
  • Απαγόρευση της ελεύθερης κατασκήνωσης.
  • Επαρκείς εγκαταστάσεις υγιεινής με ελεγχόμενο σύστημα αποχέτευσης.

Γ. Ασφάλεια επισκεπτών

  • Εκπαιδευμένοι πτυχιούχοι ναυαγοσώστες σε υπηρεσία, σύμφωνα με τις διατάξεις του Υπουργείο Οικονομίας, Υποδομών, Ναυτιλίας και Τουρισμού. Άμεση πρόσβαση σε τηλέφωνο για περίπτωση ανάγκης, σωστικά εφόδια και πρώτες βοήθειες.
  • Προσβασιμότητα και παροχή υπηρεσιών για άτομα με ειδικές ανάγκες (Α.μ.Ε.Α.).

Δ. Προστασία της φύσης και περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση

  • Έντυπες πληροφορίες και οδηγίες συμπεριφοράς για την ακτή, καθώς και για περιοχές με ευαίσθητο φυσικό περιβάλλον, χλωρίδας και πανίδας, στον παράκτιο χώρο.
  • Αναφορά στην οργάνωση δραστηριοτήτων του διαχειριστή ακτής, που να επιβεβαιώνουν και υλοποιούν το ενδιαφέρον του για το φυσικό περιβάλλον της ακτής και την ανάγκη προστασίας του.
  • Εκτέλεση συγκεκριμένων δράσεων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης για τους επισκέπτες της ακτής.

Συμπεράσματα

Τα παράκτια οικοσυστήματα παρουσιάζουν αυξημένη ευαισθησία και απαιτούν ορθολογική διαχείριση. Η έντονη και αλόγιστη χρήση γης οδηγούν σε γρήγορη υποβάθμιση. Αναγκαίο, λοιπόν, είναι να αντιληφθούμε τα οφέλη των ακτών και να ξεφύγουμε από το σκεπτικό του «όλα μας ανήκουν». Εμείς ανήκουμε στο παράκτιο οικοσύστημα και όχι εκείνο σε εμάς. Έχουμε αρκετά οφέλη εάν το εκμεταλλευτούμε σωστά και ηπίως κι όχι όταν το υπερεκμεταλλευόμαστε.

Έχουμε κάθε δικαίωμα ορθής διαχείρισης του φυσικό μας πλούτου, αρκεί να αναγνωρίσουμε τις απειλές και να ορίσουμε τα κατάλληλα μέτρα προστασίας των ακτών μας, μέσω της συμπεριφορών μας. Έτσι θα μπορούμε να διατηρήσουμε των επίγειο παράδεισό μας. Και μην ξεχνάμε: η Ελλάδα όλη είναι βουνά και ακτές!

Κάθε χρόνο στις 24 Οκτωβρίου γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Ακτών και είμαι σίγουρη πως όλοι καταλαβαίνουμε την αξία τους, όχι για τη χώρα μας μόνο αλλά και για τον Πλανήτη ολόκληρο!

 

Πηγές

  1. Παναγιωτίδης, Α. και Χατζημπίρος, Κ. 2004. Παράκτια Οικοσυστήματα & Ανθρωπογενείς Πιέσεις στις Ακτές: Παραδείγματα από την Ελλάδα. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνίο, Διατμηματικό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών: «Επιστήμη και Τεχνολογία υδατικών πόρων»-Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών.
  2. Papathanassiou, E. & Panayotidis, P. 1992. The biological approach to the assessment of water quality in marine coastal zones. in «River water quality: ecological assessment and control». P.J. Newman, M.A. Piavaux and R. A. Sweeting (Eds). EEC (EUR 14606): 433-441
  3. Χατζημπίρος, Κ., 1990. Παράκτια οικοσυστήµατα και παράγοντες υποβάθµισης στον Ελληνικό χώρο. Πρακτικά ηµερίδας: ∆ιαχείριση Παράκτιων Ζωνών στην Ελλάδα. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Αθήνα
  4. Γαλάζια Σημαία
  5. Χαραλαμπίδου, Τζ. 2015. Κολυμβητικό παράδεισος η Ελλάδα Ert.gr
  6. Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης (Ε.Ε.Π.Φ.)

 

 

Ηλ. Ταχ.: diadromes1@athinodromio.gr

Στέλλα Κυρίκου

Γεωλόγος – Παλαιοντολόγος

 

Ηλ. Ταχ.: diadromes2@athinodromio.gr

Οδυσσέας Αρχοντίκης

Γεωλόγος-Γεωπεριβαλλοντολόγος με μεταπτυχιακή ειδίκευση στην Παλαιοντολογία-Παλαιοκλιματολογία

 

Πλάκα Βαλεντίνα

Περιβαλλοντολόγος, Ειδική Περιβαλλοντικής Πολιτικής και Διατήρησης Βιοποικιλότητας