Σύνταξη άρθρου: Κωνσταντίνος Ουρανός

 

Η Αθήνα με τα επάλληλα στρώματα ιστορίας μέσα στο σώμα της είναι χώρος ανοικτός, χώρος για μελέτη των όσων διαβάζουμε και γνωρίζουμε από το σχολείο και τα βιβλία. Περπατώντας στην πόλη συναντά κανείς αποτυπώματα γεγονότων από την προϊστορία έως τις μέρες μας.

Η Κατοχή επηρέασε καθοριστικά τη σύγχρονη ελληνική Ιστορία αλλά και διαμόρφωσε, ουλή βαθειά, το υποσυνείδητο, συλλογικά, του σύγχρονου Ελληνισμού. Σήμερα, είναι γνωστά σε όλους μέρη πολλά μέσα στον ιστό της πόλης, κάποια από αυτά εμβληματικά, που λειτουργούν ως μαρτυρίες αλλά και ως Υπενθύμιση για αυτήν την τόσο σκοτεινή περίοδο. Ας δούμε μερικά.

 

  • Το Μνημείο του Κωνσταντίνου Κουκίδη

Καθώς ανέβαιναν οι Γερμανοί στην Ακρόπολη, την 27η Απριλίου του 1941, ο τελευταίος Έλληνας φρουρός της, ο Κωνσταντίνος Κουκίδης, υπέστειλε την Ελληνική σημαία, που κυμάτιζε στον ιστό της ανατολικής κλιτύος του Βράχου, αρνήθηκε να την παραδώσει, τυλίχθηκε με αυτήν και έπεσε στο κενό, για να μην την πάρει ο εχθρός. Σήμερα το λιτό και σεμνό μνημείο του στέκει στην οδό Θρασύλλου.

 

  • Η πολυκατοικία όπου έγινε η παράδοση της Αθήνας

Στην αρχή της οδού Κηφισίας, στον αριθμό 4, στους Αμπελοκήπους, βρίσκεται η προπολεμική πολυκατοικία, στην οποία υπογράφηκε, στις 27 Απριλίου του 1941 η παράδοση της Αθήνας και του Πειραιά. Το κτήριο τότε περιελάμβανε το υπόγειο/αντιαεροπορικό καταφύγιο, το ισόγειο, όπου τότε λειτουργούσε το καφενείο «Παρθενών», (κατά άλλους το καφενείο λεγόταν «Λουξ») και ο πρώτος όροφος. Μετά την Απελευθέρωση προστέθηκαν άλλοι δύο όροφοι. Η υπογραφή της παράδοσης έγινε στο καφενείο Παρθενών/Λουξ ανάμεσα στους Γερμανούς που έρχονταν από την Κηφισίας με διοικητή τον αντισυνταγματάρχη Όττο φον Σέιμπεν (Otto von Seimpen) και τετραμελή ελληνική επιτροπή με λευκή σημαία, η οποία αποτελούταν από τον δήμαρχο Αθηναίων Πλυτά, τον δήμαρχο Πειραιώς Μανούσκο, τον Φρούραρχο Αθηνών και Πειραιώς στρατηγό Καβράκο και τον νομάρχη Αττικής Πεζόπουλο. Προείχε να μην μπουν στην πόλη οι Γερμανοί μαχόμενοι και βομβαρδίζοντας.

 

  • Το Σκοπευτήριο της Καισαριανής

Εμβληματικός τόπος θυσίας του σύγχρονου Ελληνισμού. Βρίσκεται στην Καισαριανή, στην οδό Ερυθρού Σταυρού 51α. Χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς ως τόπος εκτέλεσης πατριωτών, μεταξύ των ετών 1942-1944. Κορυφαία τους εγκληματική πράξη ήταν η εκτέλεση 200 αιχμαλώτων Ελλήνων την Πρωτομαγιά του 1944. Σήμερα στον χώρο βρίσκεται το μνημείο των εκτελεσθέντων με τα ονόματά τους και μουσείο μνήμης.

 

 

  • Ο Λόγος της Απελευθέρωσης, Μέγαρο Πάλη

Στις 18 Οκτωβρίου 1944, ο Γεώργιος Παπανδρέου, πρώτος μετακατοχικός πρωθυπουργός της Ελλάδας, εξεφώνησε από τον εξώστη Του Μεγάρου Πάλη τον γνωστό ως «Λόγο της Απελευθέρωσης». Το κτήριο είναι του 1910, στην πλατεία Συντάγματος.

 

  • Τα γραφεία και οι χώροι βασανισμού της Κομμαντατούρ

Τα γραφεία και οι χώροι βασανισμού της Κομμαντατούρ (Kommandantur), πλατεία Κοραή 4. Στα δύο υπόγεια του κτηρίου βασανίστηκαν από τους Γερμανούς και τους Έλληνες συνεργάτες τους πολλοί Έλληνες πατριώτες. Στον χώρο λειτουργεί μουσείο.

 

 

  • Πλατεία Εθνικής Αντίστασης (Πλατεία Κοτζιά)

Εδώ έλαβε χώρα μία τεράστια διαδήλωση για απεργία κατά της Επιστράτευσης, που είχαν κηρύξει οι δυνάμεις κατοχής. Την απεργία ξεκίνησαν και οργάνωσαν οι λεγόμενοι «τριατατικοί» (τα 3 «τ», τηλεφωνικοί, τηλεγραφικοί, ταχυδρομικοί) υπάλληλοι. Ήταν 4 το απόγευμα της 4ης Απριλίου 1942. Εμπνευστής της Επιστράτευσης του ελληνικού εργατικού δυναμικού, για να πάει να εργαστεί (ως σκλάβοι) στη Γερμανία, ήταν ο Κ. Λογοθετόπουλος, υπουργός και πρωθυπουργός των δωσιλογικών κυβερνήσεων της Κατοχής. Οργανωτής των κινητοποιήσεων ήταν το Ε.Α.Μ. . Οι κινητοποιήσεις αυτές υπήρξαν οι μεγαλύτερες, που είχαν πραγματοποιηθεί στην Κατεχόμενη Ευρώπη.

 

 

  • Το κολαστήριο της οδού Μέρλιν

Οδός Μέρλιν, τα γραφεία της Γκεστάπο, στην Ελλάδα, «Το κολαστήριο της οδού Μέρλιν». Εδώ βρίσκονταν χώροι βασανισμού, από τους φρικτότερους στην Αθήνα. Το παλαιό κτήριο έχει γκρεμιστεί και στη θέση του υπάρχει σύγχρονο κτήριο. Έχει αναγερθεί στην είσοδο μνημείο μνήμης των βασανισθέντων.

 

 

  • Το Μπλόκο της Κοκκινιάς

Μπλόκο της Κοκκινιάς. Μουσείο της Μάντρας της Κοκκινιάς, Πλατεία Οσίας Ξένης, «Αρμένικα». Η τραγωδία που εκτυλίχθηκε σε αυτήν τη γειτονιά του Πειραιά αποτελεί μία από τις μελανότερες σελίδες της Ιστορίας μας συνολικά. Δυστυχώς τη σφαγή την οργάνωσαν και εκτέλεσαν Έλληνες δωσίλογοι της Κατοχής (Νικόλαος Μπουραντάς κ.ά.) με την αρωγή 2.500 βαρειά οπλισμένων Γερμανών στρατιωτών! Ήταν 17 Αυγούστου 1944. Οι δωσίλογοι δεν τιμωρήθηκαν ποτέ…

 

 

Επίλογος

Φυσικά υπάρχουν δεκάδες άλλα τέτοια σημεία στην Αθήνα και στον Πειραιά, τα οποία δεν αναφέρονται στο παρόν μας άρθρο. Γνώμη του γράφοντος είναι πως δεν πρέπει να ξεχάσουμε ποτέ τι συνέβη κατά την Κατοχή και πως όλοι οι τόποι μνήμης της πόλης θα έπρεπε να ενοποιηθούν και να ενταχθούν σε ένα ευρύ πρόγραμμα επισκέψεων των σχολείων και Παιδείας γενικότερα. Όποιος δε λησμονά, παραμένει ελεύθερος.

 

 

Ηλ. Ταχ.: archaiol@athinodromio.gr

Σωσάννα Πλευριά

Αρχαιολόγος