Σύνταξη άρθρου: Κωνσταντίνος Ουρανός

Τις τελευταίες δεκαετίες οι σχέση γονέων και εκπαιδευτικών έχει αλλάξει στην Ελλάδα αλλά όχι μόνο. Το ίδιο συμβαίνει και στο εξωτερικό, παγκοσμίως θα έλεγε κανείς. Η αλλαγή αυτή είναι πολυσύνθετη και αντικατοπτρίζει την αλλαγή της σχέσης της κοινωνίας με το σχολείο και αφορά στην απαξίωση των εκπαιδευτικών. Ας δούμε όμως τι συμβαίνει στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.

Το φαινόμενο της απαξίωσης του εκπαιδευτικού δεν είναι τόσο καινούργιο όσο νομίζουμε. Αρκεί να θυμίσουμε πως οι παλιοί κομματάρχες θεωρούσαν πως δεν ήταν απαραίτητο να δώσουν εξηγήσεις, αν αποφάσισαν να απολύσουν έναν δάσκαλο. Η δε εικόνα του εκπαιδευτικού στην νεότερη ελληνική κοινωνία αποδίδεται γλαφυρά στην ταινία του 1959 «Το ξύλο βγήκε απ’ τον παράδεισο», όπου οι εκπαιδευτικοί, ανάμεσα σε άλλα πολλά, παρουσιάζονται υποτιμημένοι, φτωχοί και κακοπληρωμένοι και υποχρεωμένοι «να γνωρίζουν τη θέση τους». Όπως ακριβώς ήταν και στην πραγματικότητα. Σήμερα, οι εκπαιδευτικοί, της πρωτοβάθμιας (δάσκαλοι) και της δευτεροβάθμιας (καθηγητές) αλλά και της τριτοβάθμιας (καθηγητές πανεπιστημίου) αντιμετωπίζουν πιέσεις κάθε είδους, προπηλακισμούς, χαμηλούς μισθούς (πόσο πρέπει να πληρώνεται ένας επιστήμονας, αλήθεια;), επιθετικότητα από γονείς και μαθητές, υποτίμηση από πολιτικούς, παραπληροφόρηση για το ποιον και τη δουλειά τους από δημοσιογράφους και προσβολές από τον αρχιεπίσκοπο(!) Πώς όμως αντιλαμβάνονται οι ίδιοι αυτήν την υποτίμηση; Σαφή εικόνα για αυτό μας δίνει η έρευνα που έκανε το Αθηνοδρόμιο για το θέμα.

Η έρευνα 

Η έρευνα που ακολουθεί έγινε με ερωτηματολόγια και συνεντεύξεις και διήρκησε από το 2024 έως το 2026. Αφορά σε ένα δείγμα 321 εκπαιδευτικών από όλην την Ελλάδα εκ των οποίων:

  • οι 248 γυναίκες (77%) και οι 73 άνδρες (23%),
  • οι 3 στην τριτοβάθμια (καθηγητές πανεπιστημίου), οι 119 στη δευτεροβάθμια (καθηγητές γυμνασίου/λυκείου) και οι 199 στην πρωτοβάθμια (δάσκαλοι/νηπιαγωγοί)
  • οι ηλικίες: οι 224 μεταξύ 22 και 40 ετών (70%) και οι 97 άνω των 40 ετών (30%).

Η συνέντευξη περιλάμβανε την ανάπτυξη των απόψεων των εκπαιδευτικών για το θέμα, το δε ερωτηματολόγιο περιλάμβανε την ευθεία ερώτηση για τον αν θεωρούν το επάγγελμά τους απαξιωμένο. Στατιστικά:

  • οι 13 από τους 321 δε θεωρούν το επάγγελμά τους απαξιωμένο (ποσοστό 4%),
  • οι 308 από τους 321 θεωρούν το επάγγελμά τους απαξιωμένο (ποσοστό 96%).

Οι αιτίες της απαξίωσης

Οι ερωτηθέντες εκπαιδευτικοί*, στη συντριπτική τους πλειοψηφία θεώρησαν ως αίτιο όχι μόνον έναν παράγοντα αλλά έναν συνδυασμό παραγόντων, που οδηγούν στην απαξίωσή τους. Αυτοί είναι:

  • γονείς: 84%
  • μαθητές: 64%
  • οι ανεπαρκείς εκπαιδευτικοί: 64%
  • τα Μ.Μ.Ε.: 72%
  • τα κοινωνικά δίκτυα: 60%
  • το Υπουργείο Παιδείας: 90%
  • η κοινωνία: 85%

* οι ερωτηθέντες έδωσαν παραπάνω από μία απαντήσεις.

 

Μερικά σχόλια για το αποτέλεσμα της έρευνας

Οι ερωτηθέντες εκπαιδευτικοί κλήθηκαν να σχολιάσουν τις απαντήσεις που έδωσαν. Έτσι:

  • το 4%, που θεωρεί πως δεν είναι απαξιωμένο το επάγγελμα του εκπαιδευτικού, στηρίζει την άποψή του στο ότι είναι θέμα προσωπικότητας και επαγγελματισμού χωρίς να παραβλέπει τα προβλήματα του ελληνικού εκπαιδευτικού προβλήματος,

 

  • το υψηλό ποσοστό (84%) όπου αποδίδεται στους γονείς η υπαιτιότητα για την απαξίωση του εκπαιδευτικού, περιγράφει κυρίως κακοποιητικές συμπεριφορές, απειλές, κακή ανατροφή των παιδιών (έλλειψη ορίων), τακτικές μπούλιγκ, αγένεια, εξαντλητικό αριθμό καταγγελιών, διασυρμό στα κοινωνικά δίκτυα, βία εκ μέρους των γονέων. Εν ολίγοις, βιωμένη εμπειρία των εκπαιδευτικών,

 

  • το υψηλό ποσοστό (90%), όπου αποδίδεται η απαξίωση στο Υπουργείο Παιδείας, περιγράφει τη γενική αίσθηση στον κόσμο της εκπαίδευσης πως το Υπουργείο στέκεται απέναντι στους εκπαιδευτικούς και όχι μαζί τους (έλλειψη πλαισίου συνεργασίας με τους γονείς, έλλειψη πλαισίου προστασίας του εκπαιδευτικού, ανεπαρκείς εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, έλλειψη διαλόγου),

 

  • το υψηλό ποσοστό (64%), όπου δηλώνεται η ανεπάρκεια των εκπαιδευτικών ως αιτία της απαξίωσής τους, περιγράφει την επιλογή πολλών να ακολουθήσουν αυτό το επάγγελμα «λόγω των πολλών διακοπών, του εύκολου ωραρίου και της ένταξης στη μισθοδοσία του δημοσίου και όχι από κοινωνική ευαισθησία και υπευθυνότητα». Επίσης λόγω του λανθασμένου και ανεπαρκούς τρόπου με τον οποίο δομήθηκε η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών,

 

  • το υψηλό ποσοστό (72%) της απόδοσης της απαξίωσης των εκπαιδευτικών στα Μ.Μ.Ε. περιγράφει το ότι οι δημοσιογράφοι και οι κάτοχοι των Μ.Μ.Ε. δεν ασκούν αντικειμενικά το λειτούργημά τους αλλά εξυπηρετούν σκοπιμότητες σε βάρος των εκπαιδευτικών,

 

  • το υψηλό ποσοστό (64%), όπου αποδίδεται η απαξίωση των εκπαιδευτικών στους μαθητές τους, περιγράφει απαξιωτικές συμπεριφορές του μαθητικού πληθυσμού εντός του χώρου του σχολείου αλλά και στα κοινωνικά δίκτυα,

 

  • το υψηλό ποσοστό (60%), όπου αποδίδεται η απαξίωση των εκπαιδευτικών στα κοινωνικά δίκτυα, περιγράφει αυτά που αναρτούν γονείς και μαθητές σε βάρος των εκπαιδευτικών στις διάφορες εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης.

 

Πώς αντιλαμβάνονται οι εκπαιδευτικοί την απαξίωσή τους

Οι εκπαιδευτικοί, μέσω των συνεντεύξεων της έρευνας, αποδίδουν στην απαξίωσή τους τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

  • μειωμένο κύρος γενικώς,
  • δύσκολες συνθήκες εργασίας,
  • απουσία της Πολιτείας από το πλευρό τους,
  • χαμηλός μισθός («δεν τους αξίζει παραπάνω μισθός»…) σε μία κοινωνία όπου το χρήμα είναι το μέτρο του παντός,
  • η κοινωνία, στρεβλώνοντας κατά πολύ την πραγματικότητα, θεωρεί το επάγγελμα του εκπαιδευτικού ΕΥΚΟΛΟ («είναι ωραίο να δουλεύεις με παιδάκια», «αν μπορείς να προκαλείς το ενδιαφέρον, οι έφηβοι μαθητές σου θα σε παρακολουθούν») και ΠΡΟΝΟΜΙΟΥΧΟ (δουλειά στο δημόσιο, καλό ωράριο, πολλές διακοπές), οπότε ΔΕΝ είναι επάγγελμα κύρους,
  • οι γονείς, που δεν έχουν σαφή και ξεκάθαρη εικόνα για το ποια είναι η δουλειά του εκπαιδευτικού. Του μεταθέτουν δικές τους ευθύνες και προβλήματα και, όταν αυτός «αποτυγχάνει να τα λύσει», τον εχθρεύονται και τον απαξιώνουν,
  • η γενικότερη απαξίωση των ανθρωπιστικών επιστημών.

 

Τι κάνει η Πολιτεία

Στην ερώτηση για το αν η Πολιτεία (Υπουργείο Παιδείας) έχει αναλάβει δράσεις και έχει αναλάβει να οργανώσει πολιτικές για την προστασία τους και για την αντιστροφή του φαινομένου της απαξίωσης των εκπαιδευτικών, οι 241 (ποσοστό 75%) απάντησαν αρνητικά. Οι 80 (ποσοστό 25%), που απάντησαν καταφατικά χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Σε αυτούς που θεωρούν πως «κάτι γίνεται» σε επίπεδο σχολικής μονάδας – εκπαιδευτικοί/διεύθυνση/σύλλογος γονέων (17 άτομα, ποσοστό 21%) και σε αυτούς που ως δράση για το θέμα εννοούν εφαρμογές πρωτοκόλλων ψυχικής ή άλλης συμβουλευτικής (63 άρθρο άτομα, ποσοστό 79%).

 

Τι μπορεί να γίνει για να λυθεί το πρόβλημα, ένα συμπέρασμα από τις συνεντεύξεις των εκπαιδευτικών

Στις συνεντεύξεις οι εκπαιδευτικοί όρισαν το πρόβλημα ως κοινωνικό φαινόμενο αλλά και ως πολιτική(!) επιλογή τη μη διαχείρισή του. Αναγνώρισαν, σε μεγάλο ποσοστό, πως δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις καθώς συνιστά μέρος μιας ιδιαίτερα περίπλοκης και έντονης δυσλειτουργίας που διατρέχει την ελληνική κοινωνία σε όλα της τα επίπεδα. Θεωρούν, όμως, όλοι (σε ποσοστό 100%) πως η Παιδεία είναι καθοριστικά σημαντική για την κοινωνία και πως το πρόβλημα είναι τόσο οξυμένο, ώστε, οριακά πια, λειτουργεί διαλυτικά για το εκπαιδευτικό σύστημα. Οι προτάσεις τους, για τη λύση του προβλήματος, πολλές και ενδιαφέρουσες. Όλες μαζί συμπτύσσονται στις εξής:

Η ελληνική κοινωνία πρέπει να εκπαιδευτεί από την αρχή στο:

  • τι είναι το σχολείο,
  • τι είναι η παιδαγωγική διαδικασία,
  • τι είναι ο εκπαιδευτικός λειτουργός
  • ποιος είναι ο ρόλος της οικογένειας στην εκπαίδευση. 

 

Φυσικά, όλα τα παραπάνω δείχνουν σε πραγματικό χρόνο την πραγματική κατάσταση στην Παιδεία και το ποιοι έχουν τη μεγάλη ευθύνη για τις κακοδαιμονίες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος.

 

Ηλ. Ταχ: [email protected]

Κωνσταντίνος Ουρανός

Δάσκαλος

 

Ιωάννα Ασυλογιστάκη

Δασκάλα

 

Τάσσος Κυρίκος

Μαθηματικός